Ha, taniqli olim, uch yuzga yaqin katta-kichik maqola, tadqiqot muallifi, o'ttiz besh fan nomzodi, besh fan doktori, uch professor yetishtirgan, jumhuriyatimizda tarjimashunoslik maktabini yaratgan, ikki ijodiy uyushma a'zosi, Yozuvchilar uyushmasida adabiy aloqalar va badiiy tarjima kengashi raisi, oltmish bir yil umrining sal kam qirq yilini ilmga, adabiyotga, murabbiylikka bag‘ishlagan fidoyi, komil Inson na unvon, na mukofot, na nishon sohibi emas edi, faqat «G‘aybulla Salomov» edi, xolos.
Fanlar akademiyasiga shosaylovlar arafasida girdlari, muxbir a’zoligiga ariza bering deb ko‘p qistashdi, lekin hamkasblarim, shogirdlarim yo‘liga to‘g‘anoq bo‘lmayin, deb unamadi, ustoz o‘rnida ko‘rib, olib yuradigan yosh, g‘ayratli, istiqbolli fan doktorlaridan biriga kafedrasi nomidan iliq tavsiyanoma qo‘llab-qultiqladi, yozib muxbir a’zolikga o‘tganida benihoya sevindi.
Bir umr mehnat qildi, kitob yozdi, saboq berdi, shogird tayyorladi shuncha narsa qilib ulgurdi. Boshqalar o‘zidan, tashvishidan ortmadi, bu odam, boshqalarning ishi bita qolsin, deya, vaqti, zahmati, ko‘z nurini ayamadi, o‘zi haqida o‘ylashga olib yugurishga fursati ham, hafsalasi ham bo‘lmadi.
Yosh bir joyga borgach, ko‘ngil nozik bo‘lib qolar ekan. Ba’zan turib-turib na’sha qiladigan, xizmati, qadrini sarhisob etadigan, boshqalar bilan solishtiradigan bo‘ldi.
Hazilomuz-afsusomuz ibora bilan aytganda, ko‘p ishlari kech, ham mashaqqat bilan bitadi, o‘zi. Ikki marta dissertatsiya yozib to‘rt marta himoya qildi. Pinhona, puxta ish tutgan muholifi sharofati bilan ikki marta VAK ekspert kengashida kuchini, qodirligini, munosibligini isbotladi. Sobiq Ittifoq universitetlari ichida hozirgacha ham yagona tarjima nazariyasi kafedrasini tashkil etish, oyoqqa qo‘yish, shu darajaga yetkazish uchun qancha mashaqqatlar chekdi, vaqti, asabi ketdi.
Nihoyat, orzu ushaldi. Ne baxtki, u ulug‘, shodiyona kunlarga to‘g‘ri keldi.
G‘aybulla Salomovni uzoq yillardan buyon bilamiz. So‘zi bilan ishi doimo vo-basta, zukko, halol, fidoyi bu Insonga hurmatimiz, ixlosimiz cheksiz. Birimiz u kishining rahbarligida ilmiy ish hatm qilganmiz, birimiz bilvosita ustoz bilamiz. U haqida «So‘zshunos», «Shifobaxsh so‘z» degan maqolalar, «Sollanib oqayotgan daryo» nomli kitob yozganmiz. Tez-tez ko‘rishib, maroqli suhbatlar qurib turamiz.
Niyatimiz xushxabarni birinchi bo‘lib yetkazish edi. Inshoalloh, shunga muyassar bo‘ldik. «G‘aybulla aka, siz realist odamsiz, ikki marta infarkt olganman, deb maqtannamo aytib yurasiz, qattiq kuyinish ham, qattiq suyinish ham to‘g‘ri kelmaydi», — deya oldindan tayyorlab, keyin aytib qutladik. So‘z yozma, og‘zaki nutqlari birdek ravon, birovdan qarz olmaydigan olim daf’atan jinday taraddudlanib, nima deyishini bilmay qoldilar, «Rostdanmi, ko‘nglimni ko‘tarish uchun aytayotganingiz yo‘qmi?» deb so‘radi. Rostligiga amin bo‘lgach, oqish yuzlariga xiyol qizillik yugurgandek bo‘ldi, xorg‘in ko‘zlari xiyol yoshlandi. «Qulluq, qulluq, — dedilar.
Qutlug‘ bayram kunlari shunday hurmat-iltifotga munosib ko‘rilganim uchun yurtboshimiz Islom Karimovga ming bor rahmat. Ilmni, mehnatni ch&^laydngan mavlono, zarif insonlarga, inobatli, ochibatli mirzolarga tashakkur. Talabalar shaharchasida yonma-yon joylashgan ikki zabardast dorilfununning rektorlari To‘xtamurod Jo‘raёv va Ochilxon Salimovdan behad minnatdorman. Menga ko‘rsatilgan iltifot ilmga, ta’limga adabiyotga, ellar, dillaraро do‘stlik ko‘priklari solguvchi tarjimaga, tarjimashunoslikka ko‘rsatilgan iltifot, deb bilaman».
Tarjima ham adabiyot singarn, insonshuioslik degani.Keyingi o‘n besh-yigirma yil ichida jahon adabiyotining o‘nlab nodir namunalarи o‘zbek tiliga tarjima chilindi va bu asarlarning hammasi, har biri hachida G‘aybulla Salomov, uning shogirdlari, hamkasblari o‘z so‘zlariii aytishdi, tadchiсhotlar yaratishdi. Olimning «Til va tarjima», «Tarjima asoslari», «Tarjima nazariyasiga kirish», «Do‘stlik ko‘priklari», «Adabiy an’ana va badiiy tarjima», «Tarjima tashvishlari» kavi o‘nlab macholalari tarjima ilmi bilan shug‘ullanuvchilarga dasturulamal, qo’llanma bo‘ldi.
Insonparvarlik, bainaлmillallik Gaybulla Salomov ilmiy, badiiy asarlari, ta’lim-tarbiyaviy faoliyatining mag‘iz-magiэiga singib ketgai xususiyat, fazilat. Bu o‘rgaиib cholgannmiz chirboyli nboра, «chizil gap» emas. Olimning keyingi yillarda yaratgan te’r va macholalari bunga aynichsa, yachchol dalil bo‘la oladi.
She’r, publitsistika, xalch dardi, yurt tashvishlari, shaxsiy kechinmalarga, aynichsa, esh. YASHIN. hozirjavob, bir-birini to‘ldiradigan, boyitadigan, tachozo etadigan ta’sirchan, ehtirosli janrlar bo‘lgani uchun ham njoдkor bularga ’ ch‘ol urdi, to‘g‘rirogi, ch‘ol urgannini «bilmay choldi», fucharoviy faoliklikning «Jim turolmayman1» degan shahdi, shiori o‘z kuchini ko‘rsatdi. Yana kichik jussasi chanchadanchancha ijtimoiy, ruhiy, jismoniy dardlarии kutarib kelaёtganiga lol cholasаn, kishi. Ongli hayoti davomida ne-ne suronli vochealarning guvohi bo‘lmadi, ne-ne gir-doblarda suzmadi, xush-noхush kuilar, onlarni boshidan kechirmadi, ne turfa fe’lli, yaxshi-yomon odamlariga duch kelmadi. Barchasi chalbi, shuурida iz choldirdi, chandich ham choldirdi — she’r bo‘lib otilib, machola bo‘lib portlab chiqdi.
Farg‘ona vocheasidan dili vayron bo‘lib, ko‘ngillarga dalda-taskin beruvchi «Uzma do‘stlik rishtasin...», Spitak zilzilasnдан mutaassir bo‘lib «Yana chalblar larzon» macholalarini yozdi. Mashhur adib Chingiz Aytmatov ijodi, asarlari tarjimasi hachida yangi tadchichotlar bitdi. Sharof Rashidovga malomat toshlari yog‘ilib turgaи kezlarda turkum machola va «Kashmir ch‘o^^ighi» asari hachida ikki yuz ellik sahifalik maxsus tadchichot insho etdi, bir chismi keyinchalik e’lon chilindi. Ibrohim Mo‘miiov hachida shunday ta’sirli bir kitob tayyorlab ch‘o‘ydiki, shogirdlari ham rosti, bunday chilolgani yo‘ch. Ilm-ma’rifatga juda katta hissa ch‘o‘shgan, o‘n to‘rt tilni egalagan, chatagon churbonlaridan biri, samarchandlik mutafakkir Saidrizo Alizodann chayta kashf etdi, tadchichot macholalar bitdi. «Men suv ichgan daryolar», «Vahiydan kelur bir sado» kntoblari-ku badiiy asarlardek maroch bilan o‘qilab turibdi.
Sal kam bir yildirk, yagona o‘gli, prokuraturaniig mas’ul xodimi Habibulloni yo‘chotib ch‘o‘ydi, so‘rab-surishtirmagan joyi cholmadi, radioda chichish chilib yuraklarni zirchirataдиgan so‘zlar aytdi, folbinlar, bashoratchilarning tirik, chaytib keladi, degan gaplariga ishonib, umidga osilib yashab, ishlab kelaёtibdi. Dushmanining boshiga ham bunday, kunni solmasin. Adabiy, ilmiy, ta’limiy jamoatchilik ToshDU madaniyat saroyini lich to‘ldirib olimning oltmish yillik tavallud to‘yini munosib nishonlagandan hafta o‘tgach bu vochea yuz berdi. Nuvonch bilan «sh - vish yonmaёi nyuar ekan ko‘pincha. Boshcha birov bu holga tushganda tamom umidsizlikka yuz tutgan, ko‘kragini zaxga berib yotib, dunyo ishlariдан etak silkkan bo‘larmidi. Bu odam dard-iztirobini ichiga yutdi, ko‘p o‘tmay o‘zini tutib oldi, saboch berdi, machola yozdi, disse^tatsiya o‘chidi, majlis, ma’rakalardan cholmadi. kasal holi bilan bemor o‘gayni, tanishlarini borib holini so‘rdi, dalda berdi. Mana buni iroda, bardosh, odamiylik desa bo‘ladi.
Faxriy unvon G‘aybulla as-Salomga kuch, ilhom, taskin bag‘ishlashi, yangi ijoyiy rejalarга rag‘bat paydo chilishi shubhasiz.